Ung thư cổ tử cung (UT CTC) là bệnh lý ác tính của biểu mô vảy (biểu mô lát tầng) hoặc biểu mô tuyến cổ tử cung, thường gặp từ độ tuổi 30 trở đi, đứng hàng thứ hai trong các ung thư sinh dục ở nữ giới về tỷ lệ mắc cũng như tỷ lệ tử vong.
Tuy nhiên, UT CTC hoàn toàn có thể phòng ngừa và chữa khỏi nếu được phát hiện sớm, với “chìa khóa vàng” chính là thực hiện tầm soát và sàng lọc định kỳ.
Các phương pháp hiện được dùng trong sàng lọc để dự phòng ung thư cổ tử cung bao gồm:
- Xét nghiệm tế bào cổ tử cung: cổ điển (PAP smear) hoặc nhúng dịch (LBC). Phương pháp này quan sát trực tiếp tế bào dưới kính hiển vi để phát hiện những tế bào có thay đổi bất thường
- Xét nghiệm HPV nguy cơ cao: xét nghiệm tìm ADN hoặc ARN thông tin đặc hiệu của vi rút nguy cơ cao gây ung thư.
- Quan sát cổ tử cung với dung dịch acid acetic hoặc dung dịch Lugol bằng mắt thường, hoặc bằng các thiết bị chụp ảnh, có hỗ trợ phân tích kết quả dựa trên trí tuệ nhân tạo (đang trong giai đoạn nghiên cứu ứng dụng tại Việt Nam).
Trong đó tế bào học nhúng dịch là phiên bản nâng cấp từ nền tảng PAP smear truyền thống, hiện nay đã trở thành một trong những xét nghiệm không thể thiếu trong dự phòng ung thư cổ tử cung và được khuyến cáo sử dụng để sàng lọc cho phụ nữ từ 21 tuổi (theo Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát UT CTC của Bộ Y tế năm 2024)
Xét nghiệm tế bào học nhúng dịch là gì?
Tế bào học nhúng dịch (Liquid-Based Cytology – LBC) là phương pháp thu thập tế bào cổ tử cung bằng cách sử dụng chổi chuyên dụng, sau đó tế bào được bảo quản trong một lọ dung dịch và được gửi đến phòng xét nghiệm; khác với phương pháp PAP smear truyền thống là sau khi lấy mẫu, tế bào được phết trực tiếp lên lam kính.
Trong phòng xét nghiệm, các lọ dung dịch chứa mẫu sẽ được xử lý tự động để:
- Loại bỏ tạp chất (máu, dịch nhầy, vi khuẩn…)
- Tập trung tế bào trước khi phết lên lam
- Tạo tiêu bản mỏng, đồng đều, dễ quan sát
Kết quả tạo ra một tiêu bản có chất lượng cao, giúp bác sĩ giải phẫu bệnh đọc chính xác hơn.
Ý nghĩa của phương pháp LBC trong sàng lọc
Phương pháp LBC không chỉ là một cải tiến kỹ thuật, mà còn mang lại giá trị lâm sàng rõ rệt khi giúp
- Tăng độ chính xác trong chẩn đoán
- Giảm tỷ lệ tiêu bản không đạt
- Giảm âm tính giả do tế bào bị che lấp bởi nhầy, máu hoặc các cụm tế bào
- Tăng khả năng phát hiện tổn thương tiền ung thư (ASC-US, LSIL, HSIL)
- Chuẩn hóa quy trình xét nghiệm
- Quy trình xử lý tự động giúp giảm sai sót do thao tác thủ công
- Tạo sự đồng nhất giữa các phòng xét nghiệm
- Tối ưu trải nghiệm bệnh nhân và giảm chi phí
- Giảm nguy cơ phải lấy lại mẫu do tiêu bản không đạt
- Một lần lấy mẫu vào lọ dung dịch bảo quản có thể dùng cho nhiều xét nghiệm khác như: xét nghiệm HPV, xét nghiệm phân tầng bằng hóa tế bào miễn dịch
- Trong nghiên cứu của Karnon J, Peters J, Platt J, Chilcott J, McGoogan E và cộng sự công bố năm 2004 cho thấy LBC có hiệu quả về kinh tế hơn so với PAP smear truyền thống trong cùng chu kỳ sàng lọc và có thể giúp tối ưu chi phí/hiệu quả trong chương trình sàng lọc quốc gia.
Trong những năm gần đây, xét nghiệm HPV DNA/mRNA phát triển mạnh mẽ và được đưa vào nhiều chương trình sàng lọc. Tuy nhiên, xét nghiệm tế bào cổ tử cung nói chung và đặc biệt là LBC vẫn giữ vai trò không thể thay thế vì:
- HPV dương tính không đồng nghĩa với mắc ung thư/tiền ung thư
- Phần lớn phụ nữ nhiễm HPV sẽ tự khỏi
- Độ đặc hiệu cao: tế bào học giúp xác định tổn thương tế bào thực sự, từ đó tránh can thiệp quá mức
- Tế bào học là bước phân tầng không thể thiếu: Trong mô hình sàng lọc – phân tầng – điều trị theo Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát UT CTC của Bộ Y tế năm 2024, nếu chỉ dùng xét nghiệm HPV để sàng lọc ban đầu thì cần phân tầng bởi tế bào học để quyết định có soi cổ tử cung hay không.
- Được khuyến cáo trong các hướng dẫn quốc tế: Các tổ chức như WHO, ASCCP vẫn khuyến nghị: Kết hợp HPV với tế bào học để tối ưu hiệu quả sàng lọc, đặc biệt quan trọng tại các quốc gia có nguồn lực trung bình như Việt Nam.
- Linh hoạt trong chiến lược sàng lọc: Tế bào học nhúng dịch có thể dùng cho: Sàng lọc đơn lẻ, đồng xét nghiệm (co-testing với HPV), hoặc làm xét nghiệm phân tầng sau HPV
Xét nghiệm tế bào học nói riêng và tế bào học nhúng dịch nói chung vẫn giữ những vai trò cốt lõi trong các chiến lược dự phòng ung thư cổ tử cung. Vậy, cơ sở xét nghiệm của bạn đang dùng phương pháp nào? PAP smear truyền thống hay Tế bào học nhúng dịch?
Nguồn tham khảo:
- Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát UT CTC, số: 3792/QĐ-BYT ngày 17 tháng 12 năm 2024 – Bộ Y tế
- Liquid-based cytology in cervical screening: an updated rapid and systematic review and economic analysis. J Karnon, J Peters, J Platt, J Chilcott, E McGoogan, and N Brewer. Health Technology Assessment, 2004.
- National guidelines for cervical cancer prevention and control – WHO.
