Xét nghiệm DNA HPV

Ung thư cổ tử cung (UT CTC) là bệnh lý ác tính của biểu mô vảy (biểu mô lát tầng) hoặc biểu mô tuyến cổ tử cung, thường gặp từ độ tuổi 30 trở đi, đứng hàng thứ hai trong các ung thư sinh dục ở nữ giới về tỷ lệ mắc cũng như tỷ lệ tử vong.

Nhiễm trùng dai dẳng các chủng HPV nguy cơ cao là nguyên nhân gây ra hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung. Có >200 chủng vi rút HPV khác nhau, trong đó hai chủng HPV 16 và HPV 18 chiếm hơn 70% tổng số ca UT CTC, ngoài ra có 12 chủng nguy cơ khác: chủng 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68.

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của sinh học phân tử, xét nghiệm phát hiện vi rút HPV (Human Papillomavirus) đã trở thành một bước tiến quan trọng, giúp thay đổi cách tiếp cận sàng lọc từ “phát hiện tế bào bị tổn thương” (thông qua xét nghiệm tế bào học) sang “phát hiện nguy cơ gây tổn thương tế bào”.

Theo Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát UT CTC của Bộ Y tế năm 2024, phác đồ sàng lọc bằng HPV đầu tay, phân tầng nguy cơ được khuyến cáo sử dụng cho phụ nữ từ 21 đến 65 tuổi (ưu tiên nhóm tuổi 30-49).

Vậy xét nghiệm HPV là gì?

Xét nghiệm HPV là phương pháp xét nghiệm tìm ADN hoặc ARN thông tin đặc hiệu của vi rút HPV nhân chính gây ra ung thư cổ tử cung.

Không giống như xét nghiệm tế bào học, xét nghiệm HPV phát hiện nguyên nhân gây bệnh là vi rút ngay cả khi chưa có tổn thương tế bào nên có nhiều ý nghĩa trong sàng lọc:

• Độ nhạy vượt trội so với tế bào học giúp phát hiện sớm nguy cơ ung thư trước khi có tổn thương

Nghiên cứu của Arbyn et al., BMJ, 2012 và Ronco et al., The Lancet, 2014 cho thấy: xét nghiệm HPV có độ nhạy cao hơn đáng kể so với cytology (độ nhạy của xét nghiệm HPV: ~95–98% (CIN2+/CIN3+), độ nhạy của xét nghiệm tế bào học: ~50–70% cho CIN2+). Đặc biệt, xét nghiệm HPV cho thấy hiệu quả trong sàng lọc ban đầu, giúp giảm tỷ lệ ung thư xâm lấn trong theo dõi dài hạn.

• Kết quả xét nghiệm HPV âm tính cho phép kéo dài khoảng cách sàng lọc: khi xét nghiệm HPV âm tính, nguy cơ phát triển ung thư trong 5-10 năm là rất thấp

Hiện tại, xét nghiệm HPV đóng vai trò trung tâm trong các chiến lược sàng lọc hiện đại, đặc biệt là xét nghiệm HPV DNA. Tổ chức y tế thế giới (WHO) năm 2021 đã khuyến nghị sử dụng xét nghiệm HPV DNA là phương pháp sàng lọc ưu tiên. Hiệp hội Soi cổ tử cung và Bệnh lý cổ tử cung Hoa Kỳ (ASCCP) cũng đã đưa xét nghiệm HPV vào các thuật toán quản lý nguy cơ hiện đại.

Nhìn chung, xét nghiệm HPV đã mở ra một kỷ nguyên mới trong sàng lọc ung thư cổ tử cung và trở thành nền tảng để xây dựng các chiến lược sàng lọc thông minh hơn bởi nó có thể:

• Phát hiện sớm nguy cơ trước khi có tổn thương
• Độ nhạy vượt trội
• Cho phép cá thể hóa chiến lược theo dõi

Tài liệu tham khảo:

1. 1. Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát UT CTC, số: 3792/QĐ-BYT ngày 17 tháng 12 năm 2024 – Bộ Y tế
   2. WHO Cervical Cancer Guidelines, 2021
   3. Cervical Cancer Causes, Risk Factors, and Prevention - NCI
   4. Efficacy of HPV-based screening for prevention of invasive cervical cancer: follow-up of four European randomised controlled trials, Ronco et al., The Lancet, 2014.
   5. Effect of screening on deaths from cervical cancer in Sweden, Arbyn et al., BMJ, 2012.
   6. ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines (Journal of Lower Genital Tract Disease), Perkins et al., 2019.